حشرات را بشناسید: آناتومی، طبقهبندی و نقش آنها در طبیعت
آیا میدانستید که حشرات بزرگترین گروه در دنیای حیوانات هستند؟ دانشمندان تخمین میزنند که بیش از یک میلیون گونه حشره در سیاره ما وجود دارد که در هر محیط قابل تصوری، از آتشفشانها گرفته تا یخچالهای طبیعی، زندگی میکنند.
نکات کلیدی در مورد حشرات:
- حشرات از سه بخش اصلی بدن تشکیل شدهاند: سر، سینه و شکم. هر بخش وظایف مهمی را بر عهده دارد.
- در سر حشرات، اجزای دهانی، شاخکها و چشمهای مرکب یا ساده قرار دارند.
- در سینه حشرات، شش پا و احتمالاً بالها وجود دارند که همگی برای حرکت ضروری هستند.
حشرات چه نقشی در زندگی ما دارند؟
حشرات به روشهای مختلفی به ما کمک میکنند. آنها گردهافشانی گیاهان غذایی ما را انجام میدهند، مواد آلی را تجزیه میکنند، سرنخهایی برای درمان سرطان در اختیار محققان قرار میدهند و حتی به حل جرایم کمک میکنند. اما در عین حال، میتوانند با گسترش بیماریها و آسیب رساندن به گیاهان و سازهها به ما آسیب برسانند.
دستهبندی حشرات: از سلسله تا گونه
حشرات در شاخه بندپایان (Arthropoda) قرار میگیرند. تمام حیوانات این شاخه دارای ویژگیهای مشترکی هستند، از جمله:
- اسکلت خارجی سخت به نام اسکلت برون
- بدن بندبند (قطعه قطعه)
- حداقل سه جفت پا
علاوه بر حشرات، گروههای دیگری نیز در شاخه بندپایان قرار دارند، مانند:
- عنکبوتیان (Arachnida) - مانند عنکبوتها
- هزارپایان (Diplopoda) - مانند هزارپاها
- صدپایان (Chilopoda) - مانند صدپاها
رده حشرات (Insecta) شامل تمام حشرات روی کره زمین است. این رده اغلب به 29 راسته تقسیم میشود. این راستهها بر اساس ویژگیهای فیزیکی حشرات، خانوادههای مشابه را در کنار هم قرار میدهند.
برخی از متخصصان طبقهبندی حشرات (تاکسونومیستها) از روش دیگری استفاده میکنند و به جای ویژگیهای فیزیکی، پیوندهای تکاملی را در نظر میگیرند. اما برای شناسایی یک حشره، استفاده از سیستم 29 راسته منطقیتر است، زیرا میتوان شباهتها و تفاوتهای فیزیکی بین حشرات را به راحتی مشاهده کرد.
نمونهای از طبقهبندی یک حشره: پروانه مونارک
- سلسله: جانوران (Animalia)
- شاخه: بندپایان (Arthropoda)
- رده: حشرات (Insecta)
- راسته: پروانهسانان (Lepidoptera) - شامل پروانهها و شبپرهها
- تیره: فرچهپایان (Nymphalidae)
- سرده: *Danaus*
- گونه: *plexippus*
نامهای سرده و گونه همیشه به صورت ایتالیک نوشته میشوند و با هم نام علمی گونه را تشکیل میدهند. یک گونه حشره ممکن است در مناطق مختلفی یافت شود و در زبانها و فرهنگهای مختلف نامهای متفاوتی داشته باشد.
نام علمی یک نام استاندارد است که توسط حشرهشناسان در سراسر جهان استفاده میشود. این سیستم استفاده از دو نام (سرده و گونه) به نام نامگذاری دوجملهای (binomial nomenclature) شناخته میشود.
آناتومی پایه حشرات: نگاهی دقیقتر به ساختار بدن
شاید به خاطر داشته باشید که سادهترین تعریف حشره، موجودی با سه جفت پا و سه بخش بدن است: سر، سینه و شکم.
حشرهشناسان، دانشمندانی که حشرات را مطالعه میکنند، ممکن است اضافه کنند که حشرات یک جفت شاخک و اجزای دهانی بیرونی نیز دارند. با یادگیری بیشتر در مورد حشرات، متوجه خواهید شد که استثناهایی نیز در این قواعد وجود دارد.
بخش سر
بخش سر در جلوی بدن حشره قرار دارد و شامل اجزای دهانی، شاخکها و چشمها است.
حشرات دارای اجزای دهانی متفاوتی هستند که برای تغذیه از مواد مختلف طراحی شدهاند. برخی از حشرات از شهد تغذیه میکنند و اجزای دهانی آنها به یک لوله به نام خرطوم تغییر شکل یافته است تا مایعات را بمکند. برخی دیگر اجزای دهانی جونده دارند و از برگها یا سایر مواد گیاهی تغذیه میکنند. برخی از حشرات گاز میگیرند یا نیش میزنند، و برخی دیگر خون یا مایعات گیاهی را سوراخ کرده و میمکند.
شاخکها ممکن است دارای بخشهای مشخصی باشند یا شبیه پر باشند. آنها در اشکال مختلفی وجود دارند و سرنخی برای شناسایی حشره هستند. شاخکها برای درک صداها، لرزشها و سایر عوامل محیطی استفاده میشوند.
حشرات میتوانند دو نوع چشم داشته باشند: مرکب یا ساده. چشمهای مرکب معمولاً بزرگ و دارای لنزهای زیادی هستند و تصویری پیچیده از محیط اطراف به حشره میدهند. یک چشم ساده فقط دارای یک لنز است. برخی از حشرات هر دو نوع چشم را دارند.
بخش سینه (توراکس)
سینه، یا بخش میانی بدن حشره، شامل بالها و پاها است. هر شش پا به سینه متصل هستند. سینه همچنین حاوی ماهیچههایی است که حرکت را کنترل میکنند.
تمام پاهای حشره دارای پنج قسمت هستند. پاها میتوانند اشکال مختلفی داشته باشند و سازگاریهای متفاوتی داشته باشند تا به حشره کمک کنند در زیستگاه منحصر به فرد خود حرکت کند. ملخها پاهایی دارند که برای پریدن طراحی شدهاند، در حالی که زنبورهای عسل پاهایی با سبدهای مخصوص برای نگهداری گرده دارند، زیرا زنبور از گلی به گل دیگر میرود.
بالها نیز در اشکال و اندازههای مختلفی وجود دارند و سرنخ مهم دیگری برای کمک به شناسایی یک حشره هستند. پروانهها و شبپرهها بالهایی از فلسهای همپوشانی دارند که اغلب در رنگهای درخشان هستند. برخی از بالهای حشرات شفاف به نظر میرسند و فقط شبکهای از رگبرگها شکل آنها را مشخص میکند. هنگام استراحت، حشراتی مانند سوسکها و آخوندکها بالهای خود را صاف روی بدن خود جمع میکنند. حشرات دیگر بالهای خود را به صورت عمودی نگه میدارند، مانند پروانهها و سنجاقکها.
بخش شکم (آبدومن)
شکم آخرین بخش در بدن حشره است و حاوی اندامهای حیاتی حشره است. حشرات دارای اندامهای گوارشی، از جمله معده و روده، برای جذب مواد مغذی از غذای خود و جدا کردن مواد زائد هستند. اندامهای جنسی حشره نیز در شکم قرار دارند. غدد ترشح کننده فرمون برای علامت گذاری مسیر حشره یا جذب جفت نیز در این ناحیه قرار دارند.
کمی دقیقتر نگاه کنید!
دفعه بعد که یک کفشدوزک یا شبپره در حیاط خود دیدید، کمی مکث کنید و دقیقتر به آن نگاه کنید. سعی کنید سر، سینه و شکم را از هم تشخیص دهید. به شکل شاخکها دقت کنید و ببینید حشره چگونه بالهای خود را نگه میدارد. این سرنخها به شما کمک میکنند یک حشره ناشناخته را شناسایی کنید و اطلاعاتی در مورد نحوه زندگی، تغذیه و حرکت آن به دست آورید.
