بادبُر (Wind Shear) چیست؟ خطرات، انواع و تأثیرات آن بر هوانوردی و طوفانها
بادبُر چیست؟ (Wind Shear)
بادبُر به تغییرات ناگهانی در سرعت یا جهت باد در یک بازه زمانی کوتاه یا در یک محدوده مکانی کوچک گفته میشود. به بیان سادهتر، تصور کنید که در حال رانندگی هستید و ناگهان با یک وزش باد شدید روبرو میشوید که کنترل خودرو را دشوار میکند. بادبُر نیز پدیدهای مشابه است، اما در مقیاسی بزرگتر و با خطرات بالقوه بیشتر.
انواع بادبُر
دو نوع اصلی بادبُر وجود دارد:
- بادبُر عمودی: این نوع بادبُر، تغییرات باد را در ارتفاعات مختلف جو نشان میدهد. به عنوان مثال، ممکن است در سطح زمین باد ملایمی بوزد، اما در ارتفاعات بالاتر، سرعت باد به طور قابل توجهی افزایش یابد. بادبُر عمودی، رایجترین نوع بادبُر است.
- بادبُر افقی: این نوع بادبُر، تغییرات باد را در یک سطح افقی، مانند سطح زمین، نشان میدهد. به عنوان مثال، ممکن است در یک منطقه وزش باد شدیدی وجود داشته باشد، در حالی که در منطقهای مجاور، باد بسیار ضعیفتری بوزد.
شدت بادبُر
بادبُر زمانی شدید در نظر گرفته میشود که سرعت افقی باد حداقل 15 متر بر ثانیه در فاصلهای بین 1 تا 4 کیلومتر تغییر کند. در مورد بادبُر عمودی، تغییرات سرعت باد باید بیش از 500 فوت بر دقیقه باشد.
تأثیر بادبُر بر روی طوفانهای حارهای
بادبُر قوی میتواند یک طوفان حارهای را از هم بپاشاند. طوفانهای حارهای برای شکلگیری و قدرت گرفتن، نیازمند توسعه عمودی هستند. وجود بادبُر، این توسعه عمودی را مختل میکند.
وقتی بادبُر افزایش مییابد، احتمال فروپاشی و تضعیف طوفان بیشتر میشود؛ زیرا بادبُر باعث میشود طوفان در یک منطقه وسیعتر پخش شده و از حالت متمرکز خود خارج شود. در نتیجه، انرژی و قدرت طوفان تحلیل میرود.
بادبُر و خطرات آن در هوانوردی
در دهههای 1970 و 1980، حوادث هوایی متعددی به پدیده بادبُر نسبت داده شد. بر اساس گزارش مرکز تحقیقاتی لنگلی ناسا، بین سالهای 1964 و 1994، حدود 540 نفر در اثر سوانح هوایی ناشی از بادبُر که شامل 27 هواپیمای غیرنظامی بود، جان باختند و تعداد زیادی نیز مجروح شدند. این آمار شامل حوادثی که به خیر گذشت، نمیشود.
میکروبِرست: قاتل نامرئی هواپیماها
نوعی پدیده آب و هوایی به نام میکروبِرست (Microburst) میتواند بادبُر بسیار قوی ایجاد کند. میکروبِرست یک جریان هوای نزولی قوی است که از یک ابر به سمت پایین و بیرون پخش میشود.
وقتی یک هواپیما در حال نزدیک شدن به باند فرود است و وارد یک میکروبِرست میشود، ابتدا با یک باد مخالف (Headwind) قوی روبرو میشود که باعث افزایش ناگهانی سرعت هواپیما و در نتیجه افزایش نیروی بالابری (Lift) میشود. خلبان ممکن است برای جلوگیری از افزایش بیش از حد ارتفاع، قدرت موتور را کاهش دهد.
اما مشکل اصلی زمانی رخ میدهد که هواپیما از مرکز میکروبِرست عبور میکند. در این حالت، باد مخالف به سرعت تبدیل به یک باد موافق (Tailwind) و سپس یک جریان هوای نزولی میشود. این تغییر ناگهانی، سرعت هوا نسبت به بالها را کاهش میدهد و نیروی بالابری اضافی از بین میرود.
از آنجا که خلبان پیشتر قدرت موتور را کاهش داده بود، هواپیما اکنون در برابر کاهش ناگهانی سرعت و ارتفاع بسیار آسیبپذیر است و ممکن است دچار سانحه شود.
