سیر تحول پارچه و نساجی: از الیاف طبیعی تا لباسهای مدرن
تولید پارچه، یکی از قدیمیترین فعالیتهای بشر است. با وجود پیشرفتهای چشمگیر در تولید پوشاک، فرایند خلق پارچههای طبیعی همچنان بر تبدیل موثر الیاف به نخ و سپس تبدیل نخ به پارچه استوار است.
به طور کلی، چهار مرحله اصلی در تولید پارچه وجود دارد که با گذشت زمان، اساس آنها تغییر نکرده است:
- برداشت و تمیز کردن الیاف (مانند پشم، پنبه و غیره)
- کاردینگ و ریسندگی الیاف برای تبدیل آنها به نخ
- بافت نخها برای ایجاد پارچه
- برش و دوخت پارچه برای تولید لباس و سایر محصولات نساجی
آغاز تولید پارچه: از نیاز تا فناوری
همانند غذا و سرپناه، پوشاک نیز یکی از نیازهای اساسی بشر برای بقا است. زمانی که تمدنهای نوسنگی به مزایای الیاف بافته شده نسبت به پوست حیوانات پی بردند، تولید پارچه به عنوان یکی از فناوریهای بنیادین بشر، با الهام از تکنیکهای سبدبافی، ظهور کرد.
از سادهترین ابزارهای دستی مانند دوک و دستگاههای بافندگی ابتدایی تا ماشینهای ریسندگی و بافندگی خودکار امروزی، اصول تبدیل الیاف گیاهی به پارچه ثابت مانده است: گیاهان کشت و الیاف برداشت میشوند. سپس الیاف تمیز و مرتب شده و به نخ تبدیل میشوند. در نهایت، نخها برای تولید پارچه با یکدیگر بافته میشوند. امروزه الیاف مصنوعی پیچیدهای نیز تولید میشوند، اما آنها نیز با استفاده از همان فرایندی بافته میشوند که هزاران سال پیش برای پنبه و کتان استفاده میشد.
فرایند تولید پارچه: گام به گام
- انتخاب و پاکسازی (Picking): پس از برداشت الیاف، مرحله پاکسازی آغاز میشد. در این مرحله مواد خارجی (خاک، حشرات، برگها، دانهها) از الیاف جدا میشدند. در ابتدا، این کار با ضربه زدن به الیاف و جداسازی دستی انجام میگرفت. سپس ماشینهایی با دندانههای چرخشی برای این کار طراحی شدند که یک لایه نازک آماده برای کاردینگ تولید میکردند.
- کاردینگ (Carding): کاردینگ فرایندی بود که در آن الیاف شانه زده میشدند تا مرتب و همراستا شده و به شکل طنابهای سست درآیند که به آنها "Sliver" میگفتند. در روش دستی، کاردینگ با کشیدن الیاف بین دندانههای سیمی نصب شده روی تختهها انجام میشد. ماشینها با استفاده از سیلندرهای چرخشی همین کار را انجام میدادند. سپس Slivers با هم ترکیب، تابیده و به "Roving" تبدیل میشدند.
- ریسندگی (Spinning): پس از اینکه کاردینگ، Slivers و Roving را ایجاد کرد، ریسندگی فرایندی بود که در آن Roving تابیده و کشیده میشد و نخ حاصله روی یک قرقره پیچیده میشد. در ابتدا، این کار با استفاده از چرخ ریسندگی و به صورت دستی انجام میشد. سپس ماشینهایی به نام "Throstles" و "Spinning Mules" با استفاده از مجموعهای از غلتکها این کار را انجام میدادند.
- چلهکشی (Warping): در این مرحله، نخها از تعداد زیادی قرقره جمعآوری شده و به صورت فشرده روی یک قرقره بزرگ (Reel) یا ماسوره (Spool) پیچیده میشدند. سپس از آنجا به یک تیر چله (Warp Beam) منتقل میشدند که روی دستگاه بافندگی (Loom) نصب میشد. نخهای چله، نخهایی بودند که در طول دستگاه بافندگی امتداد داشتند.
- بافندگی (Weaving): بافندگی آخرین مرحله در تولید پارچه بود. در این مرحله، نخهای پود (Weft threads) به صورت عرضی با نخهای چله در دستگاه بافندگی در هم تنیده میشدند. دستگاههای بافندگی قدرتمند قرن نوزدهم اساساً مانند دستگاههای بافندگی دستی عمل میکردند، با این تفاوت که عملکرد آنها مکانیزه شده بود و در نتیجه بسیار سریعتر بودند.
