شبپره ابوالهول (Sphingidae): راهنمای جامع شناسایی، تغذیه و کنترل کرم شاخدار
شبپرههای ابوالهول: حشراتی بزرگ با پروازی تماشایی
شبپرههای ابوالهول (Sphinx Moths) که با نام علمی Sphingidae شناخته میشوند، حشراتی بزرگ و پرقدرت هستند که به خاطر تواناییشان در پرواز سریع و معلق ماندن در هوا، توجه بسیاری را به خود جلب میکنند. این حشرات گاهی با نام شاهینپرندهها (Hawkmoths) نیز شناخته میشوند.
لارو این شبپرهها که به "کرم شاخدار" (Hornworm) معروف هستند، میتوانند خسارات جبرانناپذیری به محصولات کشاورزی وارد کنند. کشاورزان و باغداران این لاروها را به خوبی میشناسند، زیرا قادرند در عرض چند روز یک مزرعه را نابود کنند.
شبپرههای ماده تخمهای خود را روی گیاهان میزبان میگذارند و پس از چند روز یا چند هفته، بسته به نوع گونه و شرایط محیطی، لاروها از تخم بیرون میآیند.
همه چیز درباره شبپرههای ابوالهول
شبپرههای ابوالهول، که با نام شاهینپرندهها نیز شناخته میشوند، حشراتی سریع و قوی با بالزدنهای پرتعداد هستند. اغلب آنها شبزی هستند، اگرچه برخی از آنها در طول روز از گلها بازدید میکنند.
این شبپرهها اندازهای متوسط تا بزرگ دارند، با بدنی ضخیم و پهنای بالی که میتواند به 12.5 سانتیمتر یا بیشتر برسد. بالهای جلویی معمولاً به رنگ قهوهای زیتونی تیره هستند، با حاشیهای قهوهای روشنتر و یک نوار باریک برنزی در امتداد نوک بال تا پایه، و رگههای سفید روی رگبرگها. بالهای عقبی معمولاً سیاه با یک نوار صورتی تیره هستند.
شکم آنها معمولاً به یک نقطه ختم میشود. در شبپرههای ابوالهول، بالهای عقبی به طور قابل توجهی کوچکتر از بالهای جلویی هستند. شاخکها نیز ضخیم شدهاند.
لارو شبپرههای ابوالهول به دلیل وجود یک "شاخ" بیضرر اما مشخص در قسمت پشتی انتهای بدنشان، کرم شاخدار نامیده میشوند. برخی از این کرمهای شاخدار به محصولات کشاورزی آسیب جدی میرسانند و به همین دلیل آفت محسوب میشوند. کرمهای شاخدار در آخرین مراحل رشد خود (مراحل رشدی بین پوستاندازیها) میتوانند بسیار بزرگ شوند، به طوری که طول برخی از آنها به اندازه انگشت کوچک شما برسد.
دستهبندی علمی شبپرههای ابوالهول
شبپرههای ابوالهول از نظر علمی به شکل زیر دستهبندی میشوند:
- فرمانرو: جانوران (Animalia)
- شاخه: بندپایان (Arthropoda)
- رده: حشرات (Insecta)
- راسته: پروانهسانان (Lepidoptera)
- تیره: ابوالهولیان (Sphingidae)
رژیم غذایی شبپرههای ابوالهول
بیشتر شبپرههای بالغ از شهد گلها تغذیه میکنند و برای این کار، خرطوم دراز خود را در گل فرو میبرند. رژیم غذایی آنها شامل موارد زیر است:
- آلاله
- مِهْمَز
- پتونیا
- پیچ امینالدوله
- نیلوفر ماه
- سمنان قورهای
- یاس بنفش
- شبدر
- خار
- تاتوره
کرمهای شاخدار (لارو) از طیف وسیعی از گیاهان میزبان، از جمله گیاهان چوبی و علفی، تغذیه میکنند. رژیم غذایی آنها شامل موارد زیر است:
- علف بید
- گل ساعت
- سیب
- پامچال شب
- نارون
- انگور
- گوجهفرنگی
- خرفه
- فوشیا
لارو شبپرههای ابوالهول معمولاً گیاهان میزبان خاصی دارند و تغذیهکنندههای عمومی نیستند.
بسیاری از افراد برای جذب گردهافشانهای شبانه مانند شبپرههای ابوالهول، باغهای مهتابی یا باغهای معطر میکارند.
چرخه زندگی شبپره ابوالهول
شبپرههای ماده تخمهای خود را، معمولاً به صورت تکی، روی گیاهان میزبان میگذارند. بسته به گونه و شرایط محیطی، لاروها ممکن است طی چند روز یا چند هفته از تخم بیرون بیایند.
هنگامی که کرم شاخدار به آخرین مرحله رشد خود (آخرین پوستاندازی) میرسد، شفیره میشود، یعنی به شکل نهایی خود یعنی شبپره بالغ تبدیل میشود. بیشتر لاروهای ابوالهولیان در خاک شفیره میشوند، اگرچه برخی از آنها در بین برگهای ریختهشده، پیله میبافند. در مناطقی که زمستان وجود دارد، شبپرههای ابوالهول در مرحله شفیرگی زمستان را میگذرانند.
سازگاریها و مکانیسمهای دفاعی ویژه
برخی از شبپرههای ابوالهول با استفاده از خرطوم بسیار بلند خود، از شهد گلهای کمرنگ و عمیق تغذیه میکنند. طول خرطوم برخی از گونههای ابوالهولیان میتواند به 30 سانتیمتر برسد. آنها بلندترین زبان را در بین تمام پروانهها و شبپرهها دارند.
شبپرههای ابوالهول همچنین به دلیل تواناییشان در معلق ماندن در هوا در کنار گلها، بسیار شبیه به مرغهای مگسخوار، مشهور هستند. در واقع، برخی از ابوالهولیان شبیه زنبورها یا مرغهای مگسخوار هستند و میتوانند به پهلو حرکت کنند و در وسط هوا توقف کنند.
چارلز داروین پیشبینی کرد که شبپرههای شاهین یا ابوالهول، ارکیدههای ستارهای ماداگاسکار را با مهمیزهای شهد یک فوتی خود گردهافشانی میکنند. او در ابتدا به خاطر این پیشبینی مورد تمسخر قرار گرفت، اما بعداً صحت آن ثابت شد.
گستره و پراکندگی جغرافیایی
در سراسر جهان، بیش از ۱۲۰۰ گونه از شبپرههای ابوالهول توصیف شدهاند. حدود ۱۲۵ گونه از تیره ابوالهولیان در آمریکای شمالی زندگی میکنند. شبپرههای ابوالهول در تمام قارهها به جز قطب جنوب یافت میشوند.
