دینوکیروس: 10 حقیقت شگفتانگیز از دایناسور "دست وحشتناک"!
دینوکیروس سالها یکی از مرموزترین دایناسورهای دوران مزوزوئیک بود. اما کشف اخیر دو فسیل جدید، پرده از رازهای این موجود شگفتانگیز برداشت. در ادامه، به ۱۰ نکته جالب درباره دینوکیروس میپردازیم.
دینوکیروس: شهرتی که با دستان غولپیکرش آغاز شد
در سال 1965، کشف شگفتانگیزی در مغولستان رخ داد: یک جفت دست و بازو با سه انگشت و کمربند شانهای سالم، به طول تقریبی 2.5 متر! پس از چند سال مطالعه دقیق، دانشمندان متوجه شدند که این اندامها متعلق به نوع جدیدی از دایناسورهای تروپود (گوشتخوار) هستند و در سال 1970، نام دینوکیروس ("دست وحشتناک") را برای آن برگزیدند. با این حال، این فسیلها به تنهایی کافی نبودند و بسیاری از جنبههای دینوکیروس همچنان در هالهای از ابهام باقی ماند.
کشف دو نمونه جدید دینوکیروس در سال 2013
تقریباً 50 سال پس از کشف فسیل اولیه، دو نمونه جدید دینوکیروس در مغولستان کشف شدند. البته، یکی از این نمونهها تنها پس از بازیابی استخوانهای گمشده (از جمله جمجمه) از قاچاقچیان، قابل سرهمبندی بود. اعلام این کشف در نشست سال 2013 انجمن دیرینهشناسی مهرهداران، غوغایی به پا کرد؛ درست مانند زمانی که طرفداران جنگ ستارگان از وجود یک مجسمه دارث ویدر متعلق به سال 1977 که قبلاً ناشناخته بوده، مطلع شوند!
دینوکیروس: مرموزترین دایناسور جهان برای دههها
تصور مردم از دینوکیروس بین کشف فسیل اولیهاش در سال 1965 و کشف فسیلهای جدید در سال 2013 چه بود؟ اگر به کتابهای محبوب دایناسورها در آن دوره مراجعه کنید، احتمالاً کلماتی مانند "مرموز"، "وحشتناک" و "عجیب" را خواهید دید. حتی جالبتر از آن، تصاویر هستند؛ دیرینهشناسان هنرمند، هنگام بازسازی دایناسوری که فقط با بازوها و دستان غولپیکرش شناخته میشود، تخیلات خود را به پرواز درمیآورند!
دینوکیروس: دایناسوری «تقلیدگر پرنده»
کشف نمونههای سال 2013 مهر تاییدی بر این موضوع زد: دینوکیروس یک اورنیتومیمید یا "تقلیدگر پرنده" از اواخر دوره کرتاسه آسیا بود، هرچند که تفاوتهای زیادی با اورنیتومیمیدهای کلاسیک مانند اورنیتومیموس و گالیمیموس داشت. این "تقلیدگران پرنده" کوچکتر و چابکتر بودند و میتوانستند با سرعت 48 کیلومتر در ساعت در دشتهای آمریکای شمالی و اوراسیا حرکت کنند؛ در حالی که دینوکیروس غولپیکر حتی نمیتوانست با این سرعت رقابت کند.
وزن دینوکیروس بالغ به هفت تن میرسید!
زمانی که دیرینهشناسان توانستند دینوکیروس را به طور کامل بررسی کنند، دریافتند که بقیه قسمتهای بدن این دایناسور هم به اندازه دستها و بازوهای غولپیکرش قابل توجه است. طول یک دینوکیروس بالغ از سر تا دم بین 10.5 تا 12 متر بود و وزنی معادل 7 تا 10 تن داشت. این موضوع نه تنها دینوکیروس را به بزرگترین دایناسور "تقلیدگر پرنده" شناسایی شده تبدیل میکند، بلکه آن را در همان رده وزنی تروپودهای دور مانند تیرانوسوروس رکس قرار میدهد!
دینوکیروس احتمالاً گیاهخوار بوده است!
با وجود جثه عظیم و ظاهر ترسناکش، دلایل زیادی وجود دارد که باور کنیم دینوکیروس یک گوشتخوار تمامعیار نبوده است. به طور کلی، اورنیتومیمیدها بیشتر گیاهخوار بودند (هرچند که ممکن است رژیم غذایی خود را با مقادیر کمی گوشت تکمیل میکردند). دینوکیروس احتمالاً از انگشتان بزرگ و پنجهدار خود برای گرفتن گیاهان استفاده میکرده است، اما از خوردن گهگاهی ماهی نیز ابایی نداشته است؛ همانطور که کشف فلسهای فسیلشده ماهی در کنار یکی از نمونهها این موضوع را تایید میکند.
مغز کوچک دینوکیروس: هوشی کمتر از انتظار
بیشتر اورنیتومیمیدهای دوران مزوزوئیک، ضریب مغزی نسبتاً بالایی داشتند (EQ)؛ به این معنی که مغز آنها کمی بزرگتر از حد انتظار نسبت به بقیه بدنشان بود. اما دینوکیروس اینطور نبود. EQ دینوکیروس بیشتر شبیه دایناسورهای سوروپود مانند دیپلودوکوس یا براکیوسوروس بود. این موضوع برای یک تروپود اواخر دوره کرتاسه غیرعادی است و ممکن است نشاندهنده فقدان رفتار اجتماعی و تمایل به شکار فعالانه طعمه باشد.
وجود بیش از 1000 سنگدان در معده یک دینوکیروس!
این موضوع غیرعادی نیست که دایناسورهای گیاهخوار عمداً سنگدان (Gastroliths) بخورند؛ سنگهای کوچکی که به خرد کردن مواد گیاهی سخت در معدهشان کمک میکردند. در یکی از نمونههای تازه شناسایی شده دینوکیروس، بیش از 1000 سنگدان در روده متورم آن یافت شد. این یافته، مدرک دیگری بر رژیم غذایی عمدتاً گیاهی آن است.
آیا دینوکیروس طعمه تاربو سوروس بوده است؟
دینوکیروس زیستگاه آسیای مرکزی خود را با انواع مختلفی از دایناسورها به اشتراک میگذاشت که برجستهترین آنها تاربو سوروس، یک تیرانوسور هم اندازه (حدود پنج تن) بود. اگرچه بعید است که یک تاربو سوروس به تنهایی به یک دینوکیروس بالغ حمله کند، اما یک گله دو یا سه تایی ممکن بود موفقتر باشد. در هر صورت، این شکارچی تلاش خود را بر روی دینوکیروسهای بیمار، پیر یا جوان متمرکز میکرد که توانایی کمتری برای مبارزه داشتند.
دینوکیروس: شباهت ظاهری به تریزینوسوروس
یکی از جالبترین نکات در مورد دینوکیروس، شباهت آن به تریزینوسوروس، یکی دیگر از تروپودهای عجیب و غریب اواخر دوره کرتاسه آسیای مرکزی است. تریزینوسوروس نیز دارای بازوهای فوقالعاده بلند بود که به دستان پنجهدار و وحشتناکی ختم میشد. دو خانواده تروپودهایی که این دایناسورها به آن تعلق داشتند (اورنیتومیمیدها و تریزینوسورها) با یکدیگر ارتباط نزدیکی داشتند. در هر صورت، این تصور دور از ذهن نیست که دینوکیروس و تریزینوسوروس از طریق فرآیند تکامل همگرا، به یک طرح بدنی مشابه دست یافته باشند.
